واکاوی عملیات روانی رسانه های ضد انقلاب در مورد " ابعاد اجتماعی شهادت شهید سپهبد «قاسم سلیمانی»

حضور میلیونی مردم شهرهای مختلف کشور در تشییع پیکر پاک شهید سپهبد سلیمانی، تشکیل صف‌های طولانی از سفارش چاپ بنر برای تسلیت و شکل‌گیری دسته‌های عزاداری در سراسر ایران همه نشان از اتفاق نظر جامعه ایرانی در ارتباط با شهادت شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی دارد. یک سوگ عمومی که خارج از جناح و سوی سیاسی شکل گرفته است.
کد خبر: ۴۹۸۴
تاریخ انتشار: ۲۹ دی ۱۳۹۸ - ۰۱:۰۴

دیدار مدیا -  جامعه متکثر ایرانی آن هم در شرایطی که در وضعیتی نامناسب از جهت سرمایه اجتماعی قرار دارد، پیرامون شهادت حاج قاسم سلیمانی کنار یکدیگر قرار گرفته است. این اتفاق نظر پیرامون مساله‌ای ملی مثل شهدای غواص، حادثه پلاسکو یا کشتی سانچی شکل نگرفته است بلکه به واسطه شهادت فردی ایجاد شده که به دنبال تظلم‌خواهی و عدالت بوده است. همین مفاهیم عدالت و تظلم‌خواهی می‌تواند ریسمانی باشد که بسیاری از افراد مختلف جامعه را با تمام تفاوت نظر و آرا کنار یکدیگر بنشاند. نشانه‌های سوگواری جمعی ایرانیان چه در فضا‌های عمومی و نمود‌های بیرونی و چه با اظهارنظرهایشان در فضای مجازی هویداست. حتی مخالفان و منتقدان خارج نشین هم با اظهارنظر‌های آشکار کنار افراد و اسامی قرار گرفتند که شاید تا چند روز قبل برای بسیاری احتمال چنین اتفاقی غیر ممکن بود. می‌توان نظامی ثابت را از این رفتار جامعه ایرانی دریافت. اینکه در صورت احساس وجود جنگ با دشمن بیرونی، حتما مردم حول کمترین نقاط مشترک جمع می‌شوند.

 

آنچه در تاریخ ایران مسلم است اینکه حمله یا دخالت کشورهای بیگانه در ایران، همواره موجب وحدت حداکثری مردم در عین وجود بیشترین اختلاف‌های سیاسی، حزبی، فرهنگی و سلیقه‌ای بوده است. در همین راستا شاهد واکنش طیفی گسترده از شخصیت های هنری و نویسندگان برجسته با افکار و اندیشه های متفاوت و بعضاً متضاد و متعارض بودیم. به نظر می‌رسد این اتفاق علی‌رغم تلخی از دست دادن سردار شهید سپهبد سلیمانی، انسجام و وحدت حداکثری میان مردم با یکدیگر، و مردم با نظام جمهوری اسلامی ایران به وجود آورده است. ضمن اینکه حضور میلیونی مردم، تعجب رسانه‌های خارجی و حتی معاند را در پی داشت.

 

 

واکنش‌ها به شکوه مراسم تشییع:

شبکه تلویزیونی چین «CGTN» که پیشتر CCTV نامیده می‌شد در سایت عربی خود: «سه روز پس از حمله آمریکا به سردار قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه ایران در بغداد و شهادت او، دامنه تأثیرات آن هر روز بیشتر می‌شود». «هنوز تأثیرات حمله هوایی آمریکا که به کشته شدن ژنرال قاسم سلیمانی انجامید، دارد بیشتر می‌شود. طی دو روز گذشته بسیاری از مسئولان نظامی و سیاسی ایران اقدامات آمریکا را محکوم کردند و گفتند که انتقام خواهند گرفت».

خبرگزاری رویترز: «هزاران نفر در مراسم تشییع سردار سلیمانی شرکت کردند و دختر فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران وعده «روزهای سیاه» را به آمریکا داد». «میزان جمعیت مردم تهران که در تلویزیون نمایش داده می‌شد، بازتابی از انبوه جمعیتی است که در سال ۱۹۸۹ (۱۳۶۸) در مراسم تشییع آیت‌الله «روح‌الله خمینی» بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران شرکت کرده بودند».

الجزیره انگلیسی: «هم‌زمان با تشدید درخواست‌ها برای انتقام‌جویی (ترور) سلیمانی، سیل عزاداران تهران را در نوردیدند». «برای دومین روز متوالی (در ایران) صدها هزار نفر با حضور در خیابان‌های پایتخت در مراسم تشییع پیکر فرمانده ارشد این کشور که توسط ایالات‌متحده ترور شد، شرکت کردند». «صدها هزار نفر از عزاداران به خیابان‌های تهران آمده‌اند تا به قاسم سلیمانی قدرتمندترین فرمانده نظامی این کشور که در حمله هوایی ایالات‌متحده در عراق ترور شد، ادای احترام کنند». «در هوای سرد تهران، زنان با لباس سیاه‌رنگ همراه با مردان در خیابان انقلاب حضور یافتند در حالی که پرچم‌های دارای اسامی امامان شیعه به دست داشتند». با اشاره به وعده‌های مکرر مقام‌های ایران درباره انتقام گرفتن از آمریکا بابت شهادت سپهبد سلیمانی: «اگرچه مشخص نیست که چطور و چگونه ایران شاید پاسخ بدهد اما احتمال آن می‌رود که این پاسخ بعد از پایان عزاداری در ایران انجام گیرد».

روسیا الیوم: «میلیون‌ها ایرانی برای حضور در مراسم تشییع سردار قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران و همراهانش به خیابان‌ها آمدند و شعارهایی در محکومیت این حمله آمریکا سر دادند». «این حضور میلیونی از زمان تشییع آیت‌الله خمینی رهبر انقلاب ایران بی‌سابقه بوده و تشییع سلیمانی بزرگ‌ترین تشییع‌جنازه تاریخ شمرده شده است». «جمع کثیری از عزاداران در یک مراسم تشییع عظیم در حوالی دانشگاه تهران با حضور آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم ایران، حسن روحانی رئیس‌جمهور، علی لاریجانی، رئیس مجلس و... شرکت کردند آن‌هم پس از اینکه تشییع پیکر سلیمانی در اهواز و مشهد قبل از انتقال وی به پایتخت برگزار شد. «اسماعیل هنیه» رئیس دفتر سیاسی حماس و «صالح العاروری» معاون وی هم برای شرکت در مراسم تشییع به تهران آمدند». با اشاره به ادای نماز آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله‌العالی) بر پیکر شهید سلیمانی و همراهانش: «ازدحام جمعیت اطراف دانشگاه تهران تا مسافت چند کیلومتری ادامه دارد و در حالی که مردم پرچم‌هایی سرخ در دست داشتند، شعارهای "مرگ بر آمریکا" و "مرگ بر اسرائیل" سر می‌دادند».

نیویورک‌تایمز: «خیل عظیمی از عزاداران ایران برای ادای احترام به سپهبد حاج «قاسم سلیمانی» فرمانده نیروهای قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دومین چهره قدرتمند ایران در خیابان‌های شهرهای ایران حضور یافتند». با اشاره به این حمله تروریستی توسط آمریکا و به شهادت رساندن سپهبد قاسم سلیمانی: «واقعاً توهین و جراحتی به غرور ملی ایرانیان بود». با اشاره به محبوبیت بیش‌ از حد سپهبد سلیمانی در ایران: «گسترده بودن عزاداری برای سپهبد سلیمانی نمایانگر عشق و محبوبیت بیش از اندازه وی در ایران است. چراکه سلیمانی به‌عنوان مردی در نظر گرفته می‌شد که امنیت ایران را در مقابل تهدیدات خارجی همچون داعش و در مقابله با اسرائیل و آمریکا محافظت می‌کرد».

 

تحلیل وقایع:

صبح روز جمعه ۱۳ دی‌ماه رسانه‌های عراقی به نقل از مقام‌های رسمی این کشور اعلام کردند که خودروی حامل سپهبد «حاج قاسم سلیمانی» و «ابومهدی مهندس»  فرمانده حشد الشعبی عراق، در حال خروج از فرودگاه بغداد، هدف بالگردهای آمریکایی قرار گرفت و هر دو نفر شهید شدند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور اطلاعیه‌ای اخبار مربوط به شهادت سردار سرلشکر قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تأیید کرد. این آغاز ماجرا بود. بعد از این مسئله و تایید خبر شهادت شهید سپهبد سلیمانی، موجی از احساسات نسبت به این قضیه شکل گرفت. عموم مردم همراه با مسئولین خواستار محاکمه و انتقام از آمریکا شدند. از همان لحظات اول، موج واکنش‌ها سمت شبکه‌های اجتماعی روانه می‌شد  و مرم داغ‌دار از آمریکا و اسرائیل و مزدوران منطقه‌ایشان ابراز احساسات و اعلام انزجار می‌کردند. پیام رهبر معظم انقلاب در محکومیت این ترور ناجوانمردانه و تاکید ایشان بر ضرورت انتقام سخت از جنایت‌کاران، خود محور وحدت و صمیمیت بین اقشار و آحاد مختلف ایرانیان سراسر جهان گردید. مردمی که گسست‌های اجتماعی ناشی از بی‌دقتی،کم‌کاری و گاها خیانت برخی مسئولین بخشی آنها را از یکدیگر دور کرده بود، سر مسئله مشترک انتقام سخت، همگی متفق‌القول بر اعاده حیثیت جمهوری اسلامی بودند. البته برخی واکنش‌ها مثل بیانیه 66 نفر از اصلاح‌طلبان که نظام را دعوت به عدم انتقام برای جلوگیری از جنگ احتمالی می‌کرد و برخی واکنش‌ها از سوی چهره‌های خارج‌نشین ضدانقلاب مثل مطرح کردن قضیه «سندرم استکهلم سردار سلیمانی» توسط کامبیز حسینی(مجری سابق برنامه پارازیت صدای آمریکا و مجری کنونی رادیو فردا) ، در جهت تشتت آرا عمومی، تخریب وجهه شهید سلیمانی و نظام و جلوگیری از تثبیت وحدت حداکثری به وجود آمده بود. حذف مطالب اشتراکی با مضمون شهادت شهید سلیمانی در شبکه‌های‌اجتماعی به ویژه شبکه‌اجتماعی آمریکایی اینستاگرام (اینستاگرام متعلق به فیسبوک است) هم موجب عصبانیت کابران شد و مسئله آزادی بیان آمریکایی مجددا مطرح و بر دروغین بودن آن تاکید شد.

 

بروز و ظهور این وحدت حداکثری در مراسم تشییع شهید سپهبد سلیمانی قابل مشاهده بود تا آنجا که رسانه‌های خارجی هم هر چقدر سعی در سانسور داشتند، در نهایت نتوانستند این موضوع را انکار کنند. تصویر­سازی از حاضرین در مراسم تشییع «سپهبد شهید سلیمانی» به عنوان افرادی «دو رو» و سو استفاده­گر از شرایط، طرح ادعای شادی مردم برخی از کشورهای منطقه از به شهادت رسیدن «شهید سپهبد سلیمانی» ، بازنشر گسترده تصاویر و ویدئوهایی از جانباختگان حادثه مراسم تشییع «سپهبد شهید سلیمانی» در کرمان با هدف تحت­الشعاع قرار دادن مراسم ، طرح ادعای فشار حاکمیت به برخی از اصناف برای حضور در مراسم تشییع «سپهبد شهید سلیمانی»، شایعه­پراکنی و حجم­دهی به تعداد جانباختگان حادثه مراسم تشییع «سپهبد شهید سلیمانی» در کرمان، طرح ادعای اجباری بودن حضور دانش آموزان و کارمندان دولت در مراسم تشییع «سپهبد شهید سلیمانی»، القای ممانعت سپاه پاسداران از اعلام تعداد جانباختگان حادثه مراسم تشییع «سپهبد شهید سلیمانی» در کرمان در راستای همین خط برای تضعیف شکوه مراسم بزرگ‌‌داشت شهید سلیمانی ارزیابی می‌شود.

 

 

 

 

 راهبرد  تبدیل «مصیبت» به «حماسه»

حضور میلیونی مردم شهرهای مختلف کشور در تشییع پیکر پاک شهید سپهبد سلیمانی، تشکیل صف‌های طولانی از سفارش چاپ بنر برای تسلیت و شکل‌گیری دسته‌های عزاداری در سراسر ایران همه نشان از اتفاق نظر جامعه ایرانی در ارتباط با شهادت شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی دارد. یک سوگ عمومی که خارج از جناح و سوی سیاسی شکل گرفته، اما چطور جامعه متکثر ایرانی آن هم در شرایطی که به باور بسیاری از جامعه‌شناسان در وضعیتی نامناسب از جهت سرمایه اجتماعی قرار دارد، پیرامون شهادت حاج قاسم سلیمانی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؟ این سوال از آن جهت مهم‌تر به نظر می‌رسد که این اتفاق نظر پیرامون مساله‌ای ملی مثل شهدای غواص، حادثه پلاسکو یا کشتی سانچی شکل نگرفته است بلکه به واسطه شهادت فردی ایجاد شده که به دنبال تظلم‌خواهی و عدالت بوده است. همین مفاهیم عدالت و تظلم‌خواهی می‌تواند ریسمانی باشد که بسیاری از افراد مختلف جامعه را با تمام تفاوت نظر و آرا کنار یکدیگر بنشاند. نشانه‌های سوگواری جمعی ایرانیان چه در فضا‌های عمومی و نمود‌های بیرونی و چه با اظهارنظرهایشان در فضای مجازی مشخص است.

آخرین بار که چنین شوری شکل گرفت کی بود؟ سوگواری عمومی ایرانی‌ها درباره حادثه کشتی سانچی  یا همه واکنش‌هایی که در مورد ساختمان پلاسکو و رشادت آتش نشان‌ها شکل گرفت؟ موارد مشابهی که شبیه اتفاق امروز را در آن می‌توان یافت همگی درباره حادثه‌ای جمعی است. در مورد اخیر، حجم حضور شخصیتی حاج قاسم سلیمانی چنان سنگین است که یک فرد محور قرار می‌گیرد نه یک اتفاقی جمعی. مفاهیمی که شهید سپهبد سلیمانی به عنوان نمادی از آن شناخته می‌شد مفاهیمی جهان‌شمول است. عدالت‌طلبی محدود به این مرز و بوم نیست. محدود به یک جغرافیای خاص نیست و همین است که بسیاری از افراد در اقصی‌نقاط جهان درباره شهادت او اظهار تاسف می‌کنند. چنین اتفاق نظری شاید در سطحی جهانی همرده با نلسون ماندلا یا گاندی باشد. پیش از این، همبستگی ملی پیرامون اتفاق‌هایی جمعی مثل حادثه ساختمان پلاسکو یا کشتی سانچی شکل می‌گرفت و حالا پیرامون یک شخصیت شکل گرفته است زیرا شهادت شهید حاج قاسم سلیمانی ملی است، اساساً شخصیت او یک شخصیت ملی است.

 

 

 

نظریه [آینده‌ ‌پژوهی]:

پس از حمله موشکی سپاه به پایگاه عین‌الاسد در غرب عراق، موجی از خوشحالی بین مردم پدید آمد. سخنرانی 18 دی‌ماه رهبر معظم انقلاب در دیدار مردم قم و اشاره ایشان با تعبیر "سیلی" از این حمله موشکی، مردم داغ‌دار ایران را امیدوار به ادامه‌دار بودن فرآیند انتقام سخت می‌کند. در نقطه مقابل سخنرانی چهارشنبه شب ترامپ و تاکید او و سایر مقامات آمریکایی بر اینکه هیچ سرباز امریکایی آسیب ندیده است، موجب ایجاد فضای سنگینی بین قشر خاکستری نموده و گمانه اینکه نظام با آمریکا بر سر خون شهید سلیمانی معامله کرده است را تقویت می‌کند. به نظر می‌رسد ادامه حملات ایران و بازوان منطقه‌ای محور مقاومت به مواضع آمریکا در منطقه در کنار فشار سیاسی حداکثری برای بیرون کردن آمریکا از غرب آسیا، می‌تواند این سرمایه اجتماعی شکل گرفته را حفظ کند، در غیر اینصورت چرایی عدم واکنش سخت و گسترده علیه آمریکا حتما باید برای توده‌ها تبیین گردد.

 

استفاده از ظرفیت سرمایه اجتماعی

تحریم‌های ظالمانه آمریکا، نابسامانی‌های اقتصادی و غم معیشت مردمان همه و همه بسیاری را به این باور رسانده که سرمایه اجتماعی در ایران بسیار کاهش داشته است. از سوی دیگر هم باوری وجود دارد مبنی بر این که حجم بالای همبستگی ملی در شهادت حاج قاسم سلیمانی بی نظیر بوده است. به این مفهوم که شهادت شهید سپهبد سلیمانی توانسته است بخشی از این سرمایه اجتماعی را امیدوار کند. اما از این ظرفیت چطور می‌توان استفاده کرد؟ چقدر می‌توانیم از فضای به دست آمده در راستای آشتی ملی کمک بگیریم؟ جامعه ایرانی بر مدار صلح و آشتی شکل گرفته است. شهادت حاج قاسم سلیمانی می‌تواند به عنوان یک پیونددهنده اجتماع و حاکمیت عمل کند. جامعه زمانی رو به انحطاط می‌رود که نتواند آن چسب اجتماعی یا همان پیوند دهنده را ایجاد کند. حاج قاسم سلیمانی یک فرد است و نمادی برای شناخت یک مفهوم. همان چسب اجتماعی می‌تواند مفاهیمی باشد که شهید حاج قاسم سلیمانی در پی تحقق آن بود. به این مفهوم که می‌توان از ظرفیت ایجاد شده برای گسترش عدالت در جامعه استفاده کرد تا بتوان سرمایه‌های اجتماعی جذب شده را نگه‌داشت. باید بر زوایای مختلف شخصیتی شهید سلیمانی تمرکز و آنها برای مردم تبین گردند. مثلا اینکه حاج قاسم‌ی که امروز همه او را دوست دارند و به او افتخار می‌کنند ، اطاعت از رهبری معظم انقلاب را تکلیف و راه عاقبت‌بخیری می‌داند.

ضمن اینکه مسئولین باید تنبلی و سستی را کنار گذاشته و با کم‌کاری و عدم رسیدگی به خواسته‌های حقه‌ی مردم، فضا را برای پروپاگاندای دشمن علیه نظام فراهم نکنند. کما اینکه در همین حادثه شهادت، عده‌ای تلاش کردند حاج قاسم را فردی خون‌ریز و عامل کشتار مردم در اغتشاشات آبان 98 و فتنه 88 نشان دهند. یا اینکه تلاش کردند سپاه قدس را عمل مشکلات اقتصادی کشور و برباددهنده سرمایه‌های ایران در کشورهای منطقه نشان دهند. از سوی دیگر مثلا عده‌ای با مقایسه جانفشانی شهید سلیمانی و خدمت او به مردم با آن نقل قول نصفه و نیمه از یکی از سرداران سپاه پاسداران مبنی بر «تحت تاثیر قرار گرفتن مردم بی‌سواد حاشیه‌نشین در اغتشاشات آبان‌ماه98»، تلاش کردند تا مردم را در مقابل سپاه قرار دهند.

حتما مسئولین باید قدر این ظرفیت اجتماعی شکل گرفته را بدانند و با کم‌توجهی و استفاده از عباراتی که بازتاب منفی در فضای رسانه‌ای دارد موجب خوراک دادن به رسانه‌های ضدانقلاب نشوند. همانگونه که رهبر معظم انقلاب فرمودند «بزرگ‌ترین مبارزه با آمریکا خدمت به مردم است»، امروز «بزرگ‌ترین انتقام شهید سلیمانی، خدمت صادقانه و جهادی به مردم است».

 

 

 

سناریوهای محتمل:

اول: رسانه‌ها در ادامه خط قبلی تلاش خواهند کرد با طرح و ادامه مسائلی مثل «سندرم استکهلم سردار سلیمانی» یا تاثیر پروپاگاندای رسانه‌ای حکومت در تحریک احساسات و تهییج مردم در قضیه شهادت شهید سلیمانی»، از وحدت حداکثری شکل گرفتن حول مسئله ترور شهید سلیمانی بکاهند تا پایگاه اجتماعی حاکمیت در کشور تقویت نشود

 

دوم: رسانه‌ها تلاش خواهند کرد با برجسته‌سازی گفته‌های ترامپ مبنی بر اینکه حمله موشکی سپاه به پایگاه نظامی عین‌الاسد در استان الانبار عراق هیچ کشته و مجروحی نداشته است، انتقام سخت مورد اشاره رهبری را مورد تمسخر قرار دهند تا  توان سیاسی و نظامی نظام را ضعیف جلوه داده و از این ظرفیت برای تعمیق گسست بین مردم و حاکمیت استفاده کنند

سوم: تلاش خواهد شد برخی نیروهای خودسر داخلی با برجسته‌سازی ناکارآمدی‌های دولت ضعیف روحانی و همچنین ضعف‌های موجود در برخی نهادها و سازمان‌های دیگر، مردم از وحدت شکل گرفته در مورد ترور شهید سلیمانی خارج شوند و ظرفیت اجتماعی حاصله از دست برود.

چهارم: تا امروز، این جریان رسانه‌ای همراه با کلیت نظام و حاکمیت بوده که در «جنگ شناختی» پیروز شده است.  تلاش رسانه‌های ضدانقلاب این خواهد بود تا ورق را به نفع خود برگردانند و در جنگ شناختی پیروز شوند، آنچنان‌که وقتی اسم شهید سلیمانی می‌آید،بیشتر از رشادت‌ها و دلاوری‌های وی، مردم یاد فساد و اختلاس بیفتند. طرح مسئله تابعیت آمریکایی دختر شهید سلیمانی یا پرونده فساد اقتصادی همسر شهید سلیمانی توسط مهدی خزعلی در همین راستا ارزیابی می‌شود.

پنجم: تلاش‌ها برای تضعیف شخصیت شهید سلیمانی، انتقام سخت و سخنان ترامپ بعد از حمله موشکی سپاه در مورد صلح و مذاکره، در اذهان عمومی، پشتوانه اجتماعی برای مذاکرات احتمالی آینده خواهد بود. رسانه‌های همسو باید تلاش کنند تا این خط رسانه‌ای با شکست مواجه شود.

اخبار مرتبط
ارسال نظرات
پرونده ویژه
عناوین برگزیده
آخرین اخبار