ترور سپهبد شهید قاسم سلیمانی؛ بررسی سناریوهای اقتصادی آینده و اقتصاد شرایط اضطرار

لزوم آمادگی در برابر هرگونه اقدامات دشمن و تهیه برنامه‌های شرایط اضطرار ازجمله موارد منطقی در هر تقابلی هستند، ترور ددمنشانه سپهبد شهید قاسم سلیمانی یکی از اضطرارهایی بود که در شب جمعه برای کشور به وقوع پیوست.
کد خبر: ۴۹۷۵
تاریخ انتشار: ۲۶ دی ۱۳۹۸ - ۲۳:۰۳

دیدار مدیا - لزوم آمادگی در برابر هرگونه اقدامات دشمن و تهیه برنامه‌های شرایط اضطرار ازجمله موارد منطقی در هر تقابلی هستند، ترور ددمنشانه سپهبد شهید قاسم سلیمانی یکی از اضطرارهایی بود که در شب جمعه برای کشور به وقوع پیوست، البته بی‌شک در این قضیه نیز چشمان همه به‌فرمان ولایت مطلقه فقیه است، ولی لزوم تهیه نقشه‌های دوره اضطرار علی‌الخصوص در دوره‌ای که جنگ‌های اقتصادی نیز شدت گرفته است بیش‌ازپیش لازم است، در این بررسی در قدم نخست به روندهای احتمالی پیش رو پرداخته و در پایان به نکاتی در باب تأمین مالی در شرایط اضطرار می‌پردازیم.

 

بررسی روندها

حرکت ددمنشانه آمریکا در ترور سپهبد شهید قاسم سلیمانی را می‌توان از زوایای دید مختلفی مرور کرد، یکی از این زوایا محور اقتصادی است. محورهای ذیل با فرض شدیدترین سناریوی ممکن برای آینده پیش رو تنظیم‌شده است ولی در صورت عدم بروز این شرایط نیز کم یا بیش اتفاق خواهند افتاد؛

  1. نفت
    اولین مؤلفه متأثر در این میان تولید نفت است، اگرچه بازارهای انرژی از سال 2009 و با ورود بازیگران جدیدی مانند نفت شیل آمریکا نسبت به شوک‌های این‌چنین مصون مانده بوده ولی به نظر می‌رسد با تشدید اوضاع این بالش شوک نیز دیگر مؤثر نخواهد بود، چراکه عمده تولیدکنندگان اوپک در این منطقه هستند و در صورت بروز شرایط بحرانی دیگر نفت شیل آمریکا نیز نخواهد توانست که با این مسئله مقابله کند، اولین قطعه این دومینو قبل‌تر و با کاهش سهم ایران از بازار شروع‌شده بود ولی با خروج شرکت‌های نفتی از عراق و متأثر شدن سایر کشورهای منطقه بالش شوک آمریکا نیز مؤثر نخواهد بود.
    2. کالاهای اساسی
    در دوره بروز بحران یکی از مهم‌ترین مبادی که موردتهاجم طرف مقابل قرار می‌گیرد مبادی کالاهای اساسی است. در چنین شرایطی مقام سیاست‌گذار باید منابع لازم برای عبور از موج اول بحران را ذخیره کرده باشد. در قدم بعدی سیاست‌گذار باید بتواند با انعطاف لازم از سبدهای دیگری کالاهای اساسی را وارد کند، البته اقدام اساسی این است که پیش‌تر امنیت غذایی دیده‌شده باشد و خودکفایی در این محصولات به‌جای معتنی بهی برسد. اینکه برخی کارشناسان از لزوم کاهش تدریجی ارز 4200 و تخصیص منابع آن به خودکفایی داخلی سخن میگویند از همین حیث است.
    3. ارز و تنگناهای انتقال آن
    در روز آغازین ماجرا با هدایت برخی کانال‌های شبکه‌ها مجازی به‌صورت غیررسمی نخر ارز و به‌خصوص طلا بالا رفت، اگرچه پیش‌تر از این به دلیل شرایط سیاسی ناآرام عراق دریچه‌های ارزی ایران که در سلیمانیه حضور داشتند با برخی تنگناها روبرو شده بودند و این عامل جدیدی نیست، ولی یک شوک روانی نیز در کوره این مشکل دمید. البته ادامه تنش‌ها باعث خواهد شد تا محل دریچه‌های ارزی ایران کمی با جابجایی روبرو شود.
    4. ضعف مدیریتی دولت برای تأمین مالی شرایط اضطرار
    بحث اساسی در شرایط اضطراری این است که دولت تا چه حد منابع آزادی برای تأمین هزینه‌های گذار از بحران را دارد، به بیان ساده‌تر قوت مدیریتی دولت برای تأمین منابع بحران تا چه حد است و دولت آیا گزینه‌های جایگزینی برای عبور از بحران را دارد یا خیر؟ در این رابطه یک تجربه مفید در دوره اخیر صورت گرفت؛ دولت مولدسازی 50 هزارمیلیاردی را عنوان کرد و این مسئله با انتقادهایی روبرو شد، در مقابل عده‌ای از کارشناسان از این فرصت استفاده کرده و طرحی را تهیه دیده‌اند که با اهرم قرار دادن زمین‌های حاشیه شهرها مبلغ مدنظر دولت به شیوه‌ای درست تأمین می‌شود.
    درست است که دولت با سوءتدبیرهایی روبرو است ولی در مقابل در بدنه کارشناسی طرح‌های زیادی وجود دارد که بر اساس آن‌ها می‌توان از طریق منابع داخلی از دوره بحران عبور کرد.
    5. زیرساخت‌های اقتصادی و لزوم اجرای تدابیر پدافند عامل و غیرعامل
    در حمله ناتو به لیبی دیدیم که تأسیسات استخراج آب‌های باستانی این کشور که در جنوب آن و به‌دوراز تنش‌ها بود بمباران شد، همین آینده لیبی را تحت تأثیر قرارداد، در مثالی دیگر عراق هنوز نتوانسته است به ظرفیت تولید برق سال 1991 خود بازگردد چراکه ناتو این تأسیسات را از بین برد. آب، انرژی و غذا سه مؤلفه اساسی زیرساختی برای اقتصاد هستند که برای دوران اضطرار تدابیر خاصی برای آن‌ها دیده شود.
    6. احتمال قطع دسترسی به فضای جهانی وب و آسیب‌های احتمالی
    یکی از احتمالات بحرانی برای چنین مواقعی قطع دسترسی به فضای جهانی وب و درنتیجه عدم امکان استفاده از سرورهای خارج از کشور از سوی برخی کسب‌وکارها و قطع ارتباطات لازم برای تجار برای ارتباط با سایر کشورهاست. در این زمینه اگرچه استفاده از اینترنت ملی تا حدی مسائل را حل می‌کند ولی بایستی در این رابطه نیز اندیشیده شود.
    7. بالاتر رفتن ریسک اعتباری کشورها برای دریافت سرمایه‌گذاری خارجی
    حتی اگر گزینه نظامی هم‌روی ندهد شرایط حاکم بر منطقه قطعاً از منظر اقتصادی برای کشورهای میزبان آمریکایی‌ها بد خواهد بود، چراکه ادامه وضعیت تنش فعلی رتبه ریسک اعتباری این کشورها را به‌شدت کاهش داده و از جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی بیشتر ممانعت به عمل می‌آورد.
    8. ضعف مالی و اقتصادی شرکای ایران
    ازنظر اقتصادی کشوری که نتواند از جنگ به‌عنوان محرک رشد و رونق تولید استفاده کند بازنده است، در این میان در صورت بروز تنش و کاهش فروش نفت از سوی عراق این کشور با مشکلاتی روبرو خواهد شد. نفوذ آمریکایی‌ها در سیستم بانکی و مالی این کشور نیز البته عاملی خواهد بود که این کشور ابتکار عمل را به دست نگیرد. از این حیث بهینه‌ترین تصمیم ازنظر اقتصادی سریع‌ترین تصمیم و هماهنگ‌ترین تصمیم است.
    9. افزایش بهای نفت و بازارهای موازی
    پس از شهادت سردار سلیمانی نفت تا مرز 70 دلار بالا رفت و گازوییل تا 21 درصد گران‌تر شد، همین بازارهای موازی این بازار را نیز دچار جهش کرده و طلای جهانی دچار جهش قیمت شد، این برای سرمایه‌گذاران در سطح جهان شاید اتفاق خوبی باشد، ولی باید توجه داشت که این امر به دلیل تیره شدن افق بازارهای جهانی و هجوم سرمایه‌گذاران برای کسب ذخایر احتیاطی مانند طلا است. شاید ترند توییتر جنگ جهانی سوم از مواردی بود که بر این اتفاق اثر گذاشت.
    10. گسترش تحرکات کشورهای جنوب شرقی آسیا برای تضمین بازارهای انرژی
    عمده منابع انرژی کشورهای جنوب شرقی آسیا منطقه ما است، با بروز تنش بیشتر در منطقه این کشورها با نگرانی‌هایی روبرو خواهند شد، اگرچه آن‌ها ذخایری را برای چنین روزهایی برای خود تهیه دیده‌اند ولی در صورت آسیب جدی به تأسیسات انرژی در منطقه ذخایر آن‌ها نیز کفاف لازم برای پیش بردن اقتصادهای حجیم آسیایی را نخواهد برد.
    11. ضعف بازارهای مالی و تجاری امارات و آسیب اقتصادی به کشورهای جهان عرب
    کشوری مانند امارات مانند یک‌خانه شیشه‌ای می¬ماند که با کمترین پرتاب سنگی دچار تزلزل اقتصادی خواهد شد، یکی از این پایه‌های ضعف اماراتی‌ها دارا بودن ظرفیت‌های بندرهایشان است که درصد بالایی از تجارت جهان عرب را با سازوکارهای صادرات مجدد تنظیم می‌کند. ناو هواپیمابر آمریکایی هم‌اکنون در کویت خود یکی از بسترهای بروز تنش است، در صورت بروز هرگونه تنش در منطقه خلیج‌فارس امارات و به‌تبع آن تجارت در کشورهای جهان عرب با مشکلات عدیده روبرو خواهد شد.


نظریه و سناریوهای پیش رو

با توجه به روندهای ترسیم‌شده در بخش پیشین می‌توان موارد ذیل را در ارتباط با اقتصاد دوره اضطرار اشاره کرد؛


1. یکی از مؤلفه‌های اساسی در اقتصاد دوره اضطرار توانایی ائتلاف‌سازی است، کشور باید بتواند هر اقدامی را در نزد افکار عمومی جهانی به‌وسیله ابزارهای رسانه و با تمرکز بر تحریم احساسات مردم جهان منطقی جلوه دهد، برای حکام جهان در سطح سیاست‌گذاری هر اقدامی باید مستدل بنماید.
2. یکی از عوامل تقویت اقتصاد آمریکا پس از جنگ جهانی دوم این بود که این کشور در دوره جنگ تمام تمرکز خود را بر تولیدات نظامی معطوف کرد، به‌عنوان‌مثال در طی شش سال دوره جنگ جهانی دوم تنها 300 عدد خودروی شخصی در این کشور تولید شد.
3. دوره اضطرار بر اساس داده‌های اقتصادی بهترین فرصت برای روشن کردن موتور رشد اقتصاد است. چراکه در این دوره تمرکز اصلی تأمین مالی بر ایجاد یک‌رشته زیرساخت و فناوری صنعتی است، این فرصتی است که در دوره غیر آن پدید نمی‌آید.
4. چشم اسفندیار اقتصادی یک کشور سه عنصر آب، انرژی و غذاست. تمامی اقدامات لازم برای حفظ ظرفیت کشور در این حوزه‌ها باید مصروف شود.

 

ارسال نظرات
پرونده ویژه
عناوین برگزیده
آخرین اخبار